Akis nedir?

Akis kelimesinin sözcük anlamı geri dönme, yansımadır. Edebiyatta ise, bir cümle ya da dize içindeki sözlerin yerleri değiştirilerek (başını sonuna, sonunu başına alarak) telaffuz etmeye akis denir.

Bazen bu yolla yeni bir mısra ya da cümle meydana getirilir. Bu sanatta yer değiştiren bölümler anlamlı parçalar olmalıdır. "Kelamın kibarı kibarın kelamıdır.", "Her kemalin bir zevali her zevalin bir kemali vardır." cümlelerinde olduğu gibi. Günlük dilde de bunun örneklerine rastlanır.

Yer değiştirerek tekrarlanan ibarelerde hiçbir değişikliğin, eksiltme ve çıkarmanın olmaması her ne kadar asıl ya da tam aksi verirse de bazı eklerin eklenmesi ve çıkarılması veya kelimelerin takdim ve tehir(=önceye ve sonraya almak)i gibi küçük değişikliklere müsamaha ile bakılmaktadır.

Akis, reddü'l-acüz ale's-sadr ve i'ade birbirine yakın sanatlardır. Her birinde tekrarlanan kelimeler vardır. Aralarındaki fark şudur: Akiste tekrarlanan bir kelime değil bir ibare ya da kelime grubudur. Ayrıca akiste tekrarlanan ibaredeki kelimeler aksine, yani ters yönde yer değiştirirler. Reddü'l-acüz ale's-sadr'da ise tekrarlanan ibare değil bir kelime veya birleşik kelimedir.

Dolayısıyla kelimelerin kendi içinde tersine sıralanması, yer değiştirmesi söz konusu değildir. İ'adede ise beytin son kelimesi bir sonraki beytin ilk kelimesi olur. Bu sanat mantık ilminin belagat üzerindeki etkisini doğrudan yansıtan sanatlardandır. Mantıkta "akis", önermenin niteliğini bozmadan öznesini yüklem, yüklemini özne yaparak yeni bir önerme elde etmeye denir.

Akis sanatına örnek

• Didem ruhunu gözler gözler ruhunu didem
• Kıblem olalı kaşın kaşın olalı kıblem

Birinci mısraın “Didem ruhunu gözler” ifadesi ters çevrilerek, “gözler ruhunu didem” anlamlı ifadesine dönüştürülmüş ve aynı mısrada yerleştirilmiştir. İkinci mısra da aynıdır.
Mümkün değil Huda’yı bilmek de bilmemek deBilmek de bilmemek de mümkün değil Huda’yı Bu beyitte, birinci dizedeki ifadeler ikinci dizede ters çevrilerek verilmiş ve akis sanatı yapılmıştır.

Sözlükte "akis" ne demek?

1. İşık ya da ses dalgalarının yansıtıcı bir yüzeye çarparak geri dönmesi, yankı, yansıma; evirme, evirtim.
2. Bir cismin, parlak bir yüzeyde görünmesi.
3. Bir şeyin başka bir şey üzerinde yarattığı etki.

Cümle içinde kullanımı

Mehtap, iri güller ve senin en güzel aksin / Velhasıl o rüya duruyor yerli yerinde.
- Y. K. Beyatlı

Akis kelimesinin ingilizcesi

[Mons Vinogradov] n. echo, reflection, mirror image, converse, reverberation, inversion, reflex, reflexion
n. course, flow, run, pour, afflux, efflux, flight, flux, gliding, inflow, influx, passage, river, tenor, tide
Köken: Arapça

Son eklenenler